Dezenfektan ve dezenfeksiyon terimleri Covid-19 pandemisiyle günlük hayatımızın birer parçası haline geldiler. Aşağıdaki yazımızda Taksim Danışmanlık olarak bu terimleri her düzeyde okuyucu için anlaşılabilir cümlelerle derledik. Biyosidal ürünler kapsamında bulunan dezenfektanlarla ilgili tüm belgelendirme ve test işlemleriniz veya diğer sorularınız için dilediğiniz zaman uzmanlarımıza danışabilirsiniz.
Dezenfektan, Dezenfeksiyon ve Diğer İlgili Tanımlar
Dezenfektan: Cansız maddeler üzerinde bulunan patojen mikroorganizmaların yok edilme işleminde kullanılan ve genellikle kimyasal içerikli maddelere dezenfektan denir.
Dezenfeksiyon: Cansız maddeler üzerinde bulunan patojen mikroorganizmaların yok edilme işlemidir. Bakteri sporları dezenfeksiyonun düzeyine göre azalır. Dezenfeksiyon işlemi ısı ile (örneğin pastörizasyon) ya da kimyasal ajanların kullanımıyla yapılabilir.
Sterilizasyon: Cansız maddeler üzerinde bulunan mikroorganizmaların sporlar dâhil olmak üzere öldürülmesi işlemidir.
Dekontaminasyon: Sağlık çalışanının, tıbbi alet veya malzemeye koruyucu araç kullanmaksızın teması halinde risk taşımaması durumudur.
İdeal Dezenfektanın Taşıması Gereken Özellikler
İdeal dezenfektanın antimikrobiyal spektrumu geniş olmalı, maksimum çeşitte patojen mikroorganizmayı ve sporları yok edebilmelidir. Dezenfektanın etki etme süresi kısa olmalı ve diğer yandan bu etki kalıcı olmalıdır. İdeal dezenfektan kullanılacağı yüzeyle ve ortamla uyumlu olmalı, insana ve çevreye zararı göz ardı edilebilir düzeyde veya altında olmalıdır. Ayrıca ideal dezenfektanın maliyeti de düşük olmalıdır.
Hastane Ortamlarında Aletlerin ve Alanların Risk Düzeyleri
Aletler kritik, yarı kritik ve kritik olmayan şeklinde 3 gruba ayrılır. Kritik aletler steril vücut boşluklarına, dokulara ve vasküler sisteme giren kardiyak ve üriner kateterler, implantlar, vb. cerrahi aletlerdir. Yarı kritik aletler mukozayla veya bütünlüğü bozulmuş ciltle teması olan aletler endoskoplar laringoskop bladeleri, ventilatör ve anestezi devreleri vb. aletlerdir. Kritik olmayan aletler bütünlüğü bozulmamış ciltle temas eden (tansiyon aleti, mobilya vb.) aletler ve objelerdir.
Hastane alanları düşük riskli, orta riskli, yüksek riskli ve çok yüksek riskli olarak dört gruba ayrılır. Düşük riskli alanlar idari ofisler, steril olmayan depolar, kayıt arşivi, mühendislik ofisleri, çiçek seraları, dış cephelerdir. Orta Riskli alanlar günlük aktivite alanları, mutfaklar, laboratuvarlar, bekleme salonları, patoloji laboratuvarları, eczane, girişim odaları, rehabilitasyon alanları, tedavi odaları, kafeterya ve morgdur. Yüksek riskli alanlar acil servisler, merkezi sterilizasyon üniteleri, mikrobiyoloji laboratuvarlarıdır. Çok yüksek riskli alanlar ameliyat odaları, yeni doğan dahil yoğun bakım üniteleri, özel alanlar, immünsüpresif hasta üniteleri, yanık üniteleri, onkoloji üniteleri ve enfeksiyon hastalıkları üniteleridir.
Dezenfeksiyon Seviyeleri
Dezenfeksiyon işlemi kimyasal sterilizasyonla (Tablo 1) yapılır ve etkinlik seviyelerine göre yüksek düzey, orta düzey ve düşük düzey olarak üç gruba ayrılır.
Tablo 1 - Kimyasal Sterilizasyon
KİMYASAL STERİLAN SÜRE ISI
Glutaraldehit (% > 2,0) 10 saat 20-25°C
Hidrojen peroksit (% 7,5) 5 saat 20-25°C
Perasetik asit (% 0,2) 12 dk 50-56°C
Hidrojen peroksit (1,0%) + Perasetik asit (% 0,08) 8 saat 20°C
Hidrojen peroksit (7,5%) + Perasetik asit (% 0,23) 3 saat 20° C
Hidrojen peroksit (8,3%) + Perasetik asit (% 7) 5 saat 25°C
Glutaraldehit (% 1,12) + Phenol/phenate (%1,93) 12 saat 25°C
Glutaraldehit (% 3,4) + Isopropanol (% 26) 10 saat 20° C
Yüksek düzey dezenfeksiyon: Genellikle bakteriyel endosporlar hariç mikroorganizmaların tümünü 12 dakikada öldürebilen yüksek düzey dezenfektanlarla yapılan dezenfeksiyon işlemleridir. Sporisit özellikli kimyasallarla sterilizasyon için gerekenden (minimum 3 saat) daha kısa süre (5-20 dakika) uygulanır. Bu yöntemde aşırı dirençli bazı bakteri sporları dışında tüm mikroorganizmalar inaktive olur.
Tablo 2 - Yüksek Düzey Dezenfektanlar
Germisit Derişim
Gluteraldehit > % 2,0
Orto-fitalaldehit (OPA) % 0,55
Hidrojen peroksit * % 7,5
Hidrojen peroksit + perasetik asit * % 1,0 / % 0,08
Hidrojen peroksit + perasetik asit * % 7,5 / % 0,23
Hipoklorit (serbest klorin) * 650 - 675 ppm
Gluteraldehit + fenol/fenat ** % 1,21 / % 1,93
* Kozmetik-fonksiyonel hasar riski taşır.
** Etkinlik tam doğrulanmamıştır.
Orta düzey dezenfeksiyon: Orta düzey dezenfektanlarla gerçekleştirilen, bakteri sporlarına etki etmeyen fakat mikobakteri ve diğer mikroorganizmalara genellikle ≤10 dakikada etkili olan dezenfeksiyon şeklidir. Bakteri endosporları hariç tüberküloz basili ve diğer mikroorganizmalara < 10 dakikada etkilidir.
Tablo 2 - Yüksek Düzey Dezenfektanlar
Dezenfektan Derişim
Etil veya izopropil alkol % 60 - % 95
Fenol veya fenol bileşikleri % 0.4 - % 5
İyodoforlar 30-50 ppm serbest iyot
Glikoprotamine % 4
Düşük düzey dezenfeksiyon: Bakteri sporu, mikobakteri ve zarfsız virüslere karşı etkisiz olan ancak bazı vejetatif mikroorganizmalar ve lipit zarflı büyük virüslere genellikle ≤ 10 dakika sürede etkili olan dezenfeksiyon şeklidir. Düşük düzey dezenfektanlarla gerçekleştirilir.
Tablo 2 - Düşük Düzey Dezenfektanlar
Dezenfektan Derişim (>1 dakika temas için)
Etil veya izopropil alkol < % 50
Fenol ve fenol bileşikleri % 0,4 - % 5
İyodoforlar 30 - 50 ppm serbest iyot
Sodyum hipoklorit 100 ppm serbest klor
Kuaterner amonyum bileşikleri % 0,4 - % 1,6
Kontamine Eden Mikroorganizmaya Göre Dezenfektan Seçimi
Dezenfakten ve dezenfeksiyon seçiminde hedef mikroorganizma türü belirleyicidir. Amerika Gıda ve İlaç Dairesi FDA’ya göre yüksek düzey dezenfektan (YDD) tanımı “Kısa temas süresinde mikobakteri türlerini 106 düzeyinde azaltan dezenfektan” şeklindedir.
Dezenfektan Antimikrobiyal Etkinlik Testi
Test edilecek mikroorganizmalar belirlenir ve Serum albümin, kan veya maya ekstresi ile uygun test ortamı oluşturulur. Basit ilaç antibiyogramı benzeri testler geçerli kabul edilmez. Tween, sodyum tiyosülfat, fosfat tampon gibi nötralize edici ajanlar kullanılır. Mikroorganizmalara göre süspansiyon hazırlama ve uygulama şartları aşağıdaki standartlar tablosuna göre belirlenir.
Süspansiyon Referans Uygulama Referans
Bakterisidal EN 13727 EN 14561
Fungisidal EN 13624 EN 14562
Mikobakterisidal EN 14348 EN 14563
Virüsidal EN 14476 Geliştiriliyor
Dezenfektan Belgelendirme için Taksim Danışmanlık
2007 yılında kurulan Taksim Danışmanlık, firmanızın Kurumsal Yönetim Danışmanlığı alanında ihtiyaç duyduğu uzman danışmanlık hizmetlerini tek elden verir. Bugüne dek 4000’i aşkın kuruluşa verdiğimiz destek bizden alacağınız hizmetin kalite güvencesidir. Markalaşma ve kurumsallaşma hedefleriniz için Kalite Yönetim Sistemleri, Kişisel Verilerin Korunması, Sosyal Uygunluk, İş Sağlığı ve Güvenliği alanlarında almak istediğiniz tüm danışmanlık, denetim, gözetim, eğitim ve belgelendirme hizmetleri için mutlaka Taksim Danışmanlık’a ulaşın.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş