Teklif Formu
+90 212 438 42 06
info@taksimdanismanlik.com

Atık Yönetimi

1. Atık Nedir ve Atık Sınıflandırılması Nasıl Yapılır?

Öncelikle şu sorunun cevabını bulmalıyız. Çöp bir atık mıdır?

Günümüzde artan nüfus ve şehirleşeme, yaşam standartları ve tüketim alışkanlıklarının farklılaşması ile geçmişe nazaran atığın fazlalaştığını görüyoruz.

Atığın tanımını yapmak istersek birkaç farklı bakış açısıyla tanımlanabilir. Resmî Gazete ’de yayınlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre atık, üreticisi tarafından atılmak istenen ve toplumun huzuru ile özellikle çevrenin korunması bakımından, düzenli bir şekilde bertaraf edilmesi gereken katı maddeler ve arıtma çamuru olarak tanımlanmıştır.

TDK ’da ise şu şekilde tanımlanıyor:

Avrupa Birliği (AB)’inde atık; ‘Sahibinin attığı, atmaya niyet ettiği veya atması gereken herhangi bir madde veya nesne’’ olarak tanımlanmaktadır. Ve böylece atığı birkaç farklı şekilde tanımlamış olduk. Bunların arasından en doğru ifadenin yönetmelikteki tanım olduğunu görebiliriz.

Çöp içinden kâğıt, karton, cam, metal, plastik gibi maddeler ayrıldıktan sonra geride kalan ve hiçbir şekilde geri kazanımı veya geri dönüşümü mümkün olmayan artık malzemeye denir. Yeniden bir kaynak olarak veya malzeme olarak kullanılması mümkün değildir. Atık ise, tekrardan kullanabilir, geri dönüştürebilir ve geri kazanılabilir.

 

Katı Atık Türleri Nelerdir ve Bunları Nasıl Sınıflandırırız?

Atığı doğru sınıflandırmak önemlidir. Ona göre atığı kaynağında nasıl ayrıştıracağımızı ve nasıl bertaraf etmemiz gerektiğini iyi bilir ve uygularız. Atıklar çeşitli şekillere göre sınıflandırabilir. Bunlar;

Fiziki durumlarına göre (katı, sıvı, gaz), orijinal kullanımlarına göre (ambalaj atığı, mutfak atığı vs.), madde grubuna göre (kâğıt, cam ve plastik vb.), fiziki özelliklerine göre (yanabilir, kompostlaşabilir, geri kazanılabilir vb.), kaynağına göre (ticari, zirai, endüstriyel vb.), tehlike düzeyine göre (tehlikeli, tehlikesiz, inert) atıklar.


Kentsel katı atıkların başlıca bileşenleri aşağıdaki gibidir:


Katı Atık Miktarı ve Çeşidi: Sosyal sınıf, ekonomik durumlar ve coğrafik özellikler, topluluk ve beldenin büyüklüğü, çöp kaplarının büyüklüğü veya sayısı vb. özelliklere göre de değişiklik göstermektedir. Bunu bir örnekle açıklayabiliriz.
Bir belgeselde bir kişi önce İstanbul Etiler’deki çöp konteynırları karıştırıyor sonra Bağcılar semtindeki çöp konteynırlarına bakıyor. İki farklı bölgede topladığı çöplerden çıkardığı sonuç şu; yaşanılan yere ve orada yaşayan ailelerin ekonomik durumuna göre atılan atıkların değiştiği, pahalı ve kaliteli ürünlerin, yiyeceklerin Etiler’e atıldığı ve Bağcılar’da ise tam tersi olduğunu fark ediyor. Bu durumda atıkların miktarı ve çeşidinin sosyal, coğrafi ve ekonomik duruma göre değiştiğini ispatlıyor. Bir başka araştırmaya göre ise; Türkiye’nin en büyük şehirlerinden biri olan İstanbul’da günlük ortalama katı atık oluşum miktarı 18000 tonu bulmaktadır. Türkiye’de kişi başı ortalama 0,9 kg/kişi-gün iken, bu değer Avrupa ülkelerinde 1,5-2 kg/kişi-gün, ABD ise 3 kg/kişi-gündür.

 

2. Doğru Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Kavramı

2018’den bu yana hayatımıza sıfır atık diye bir kavram girdi. Ve bu kavram ile toplumumuzda çevre bilinci oluştu ve çevre ile ilgili sosyal yardımlaşma projeleri arttı. Sıfır atık projesi ile birçok okula, hastanelere, sokaklara, belediyelere, kamu ve özel kurumlara farklı farklı renklerde atık kutuları konuldu. Peki sıfır atığın ve atık yönetiminin temel amacı kullanılmış plastikleri, kâğıtları ve yediğimiz içtiğimiz gıdaların ambalaj atıklarını renklerine göre doğru kutulara atmak mıdır? Ya da atık yönetimini sadece bu kutular ile mi sağlıyoruz?

Gelin bu soruların cevabına sırasıyla bakalım.

Atık yönetimi, atığın kaynağında azaltılması, özelliğine göre ayrılması, toplanması, geçici depolanması, tekrar kullanımı, geri kazanılması, bertarafı ve bertaraf sonrası işlemlerinin tümünün yönetilmesidir. Görseldeki atık piramidi ile açıklanır.


Entegre atık yönetimi ise, atık yönetiminin entegre olarak tüm atıklara beraber uygulanmasıdır.

 

 

Doğru Atık Yönetimi Nasıl Olmalı?

İşletmeler ve kurumlar uygulanabilir ve verimli bir atık yönetimi için aşağıdaki basamakları sırasıyla uygulamalıdır.

1. Atık Sorumlusu Belirlemek: Atığa ait işlemler tek elen yürümesi bu konuda uzman bir personel belirlenmeli ve bu kişi tarafından yeterli sayıda personelden oluşan bir Çevre birimi oluşturulmalıdır.
2. Atığın Tanımlanması: Tesiste ortaya çıkan tüm atıklar ilk önce tanımlanmalı ve kaynakları belirlenmelidir. İlk olarak belediye tarafından alınan evsel nitelikli katı atıklar, ambalaj atıkları ve endüstriyel nitelikli atıkları belirlenmelidir.
3. Kaynağında Ayrı Toplama: Tüm atıkların kaynağında ayrı toplanması için bu atıkların oluştuğu yerlere yeterli büyüklükte ve sayıda atığın türüne ve niteliğine uygun konteynırlar konmalıdır.
4. Personel Çevre Eğitimi: Gerek atık yönetiminden sorumlu ekibe gerekse tüm personele atık yönetimi konusunda eğitim/bilgi verilmelidir.
5. Geçici Atık Depolama Sahası Kurulması: Tesis içerisinde güvenli ve mevzuata uygun şekilde geçici depolanması için bir “Geçici Atık Depolama Alanı” kurulmalıdır.
Tehlikeli atıklar, ambalaj atıkları ve evsel atıklar için farklı depolama sahaları kurulabilir.
6. Atık Ön İşlem: Ambalaj atıkları, tehlikeli atık ile kontamine olmuş ambalajlar (mesela boya tenekeleri) depolanırken ve taşınması esnasında daha az yer kaplaması için
mümkünse sıkıştırılmalıdır. Sulu atıklar ise mümkün olduğunca susuzlaştırılmalıdır.
7. Lisanslı Firma Araştırması ve Atıkların Geri Kazanıma/Bertaraf Gönderilmesi: Geçici depolama alanındaki atıkların bertaraf/geri kazanımı için araştırma yapılmalı ve atığı alacak yetkili tesis seçilmelidir ve atık gönderimi yapılmalıdır.
8. Kayıt Tutulması: Yapılan tüm işlemlere ait kayıtların düzenli olarak tutulması gerekir.
Bu da atık beyan formlarının düzenlenmesinde, Atık Yönetim Planlarının hazırlanmasında ve olası revizyonlarda kolaylık sağlar. 

Atık yönetimine katı atık karakterizasyonu ve atık envanteri çıkarılması önemlidir. Atık yönetimi düzenli olarak yapılmadığı zaman çevre ve insan sağlığı açısından zararlı koşullar oluşur. Atık yönetiminde işletmelerin dikkat etmesi gereken başka bir husus ise 2872 Sayılı Çevre Kanunu mevzuatına göre hareket etmek zorundadırlar. Aksi taktirde çok yüklü miktarlarda çevre cezası ödemek zorunda kalabilirler.

 

Sıfır Atık Nedir ve Sıfır Atık Projesinin Temel Hedefi

Sıfır Atık, öncelikle endüstriyel alana temiz üretim olarak bilinen daha az atık üretimi hedeflemektedir. Kentsel ölçekte atığın depolanması veya yakılması yerine geri dönüşüm, kompostlaştırma ve diğer yöntemlerle atık geri kazanılıp kullanımının arttırılmasına yönelik sembolik bir mesajdır.

Uygulamada sıfır atığın hedefi depolamaya gönderilecek atık miktarının azaltılmasıdır. Sıfır atık ile kazandıklarımız;

Misal 1 ton atık kâğıdın geri kazanımı ile,


Yeni üretime kıyasla metal ve plastik geri kazanımı ile %95 enerji tasarrufu sağlanabilir. Geri dönüştürülen her 1 ton cam için yaklaşık 100 litre petrolden tasarruf edilebilir. Atık camlar tekrar cam ürünlerine; plastikler elyaf ve dolgu malzemesi gibi birçok malzemeye, atık metaller ise tekrar metal ürünlerine dönüşebilir. Organik atıklardan elde edilebilecek kompost ile topraklarımız daha verimli hale gelir.

İsrafın önlenmesi, doğal kaynaklarımızı daha verimli kullanmak, atık oluşumunu engelleyerek ve daha minimize ederek, atığın oluşması durumunda ise kaynağında ayırarak, geri dönüştürülmesi noktasında ise mevcut sistemi daha düzenli, sistemli ve uygulanabilir olması hedefiyle sıfır atık prensibine uyarak bir proje başlatılmıştır. Sıfır atığın uygulanmasına ilişkin yol göstermek adına hazırlanan “Sıfır Atık Uygulama Rehberi” Çevre, Şehircilik ve İklim değişikliği Bakanlığı’nın web sitesinde (http://www.csb.gov.tr/projeler/sifiratik/) yer almaktadır.


Sıfır atıkta amacımıza ulaşmak için 7’den 70’e her yaştan insana bu bilinci vermemiz gerekir. Bu sebeple okullara, hastanelere ve kamu kurumlarına vs. çevre eğitimleri verilmeli ve projeler üretilmelidir. Atığımızı renkli kutulara çeşidine göre doğru bir şekilde atmayı ihmal etmeyelim.

Elindeki çöpü atmak için ona uygun kutu bulana kadar yanında taşıyan insanlar bu hayatı güzelleştirecektir.

Kaynak: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Web Sayfası

Her iki yazı için kaynak: İstanbul Üniveristesi-Cerrapaşa Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof.Dr. H. Kurtuluş Özcan’ın Katı Atıkların Yönetimi Notu

(Aşağıda atık yönetimi temalı diğer alt başlıklar bulunmaktadır)

3. Geri Dönüşüm Neden Gerekli?
4. Atığı Bertaraf Etmek Ne Demek? Atık Geri Kazanım ve Bertaraf Yöntemleri
5. Hangi Atıklar Tehlikelidir ve Tehlikesiz Atıktan Farkı Nedir? Tehlikeli Atık Yönetimi
6. Atıktan Döngüsel Ekonomiye Doğru
7. Yaşanabilir Bir Çevre İçin Atıklarımızı Nasıl Azaltabiliriz?

 

Bizi Takip Edin :
Bize Ulaşın
  • Beylikdüzü OSB mah. Mermerciler Sanayi Sit. 3. Cad. No:8 Corner Office K:3 D:53 Beylikdüzü / İstanbul
  • Telefon : +90 212 438 42 06
  • Oud Metha Offices, 1st Floor, Block B Healtcare City Dubai, UAE
  • Telefon : +90 850 888 85 71
  • Fax : 0212 438 42 07
  • info@taksimdanismanlik.com

Ne Aramıştınız ?